Van handelingsverlegenheid naar handelingsgerichtheid
Van handelingsverlegenheid op weg naar handelingsgerichtheid
Onderwerp: De rol van de intern begeleider binnen handelingsgericht werken / de 1-zorgroute
Opleiding: Master SEN Interne Begeleiding
Korte beschrijving
'Kennismaken met en verkennen van Handelingsgericht werken / de 1-zorgroute' is het thema geweest van een studiedag vanuit ons samenwerkingsverband. Daarin kwam de kern van Handelingsgericht werken duidelijk naar voren:
- De afstemming van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van kinderen.
De vraag die ik mezelf uit nieuwsgierigheid heb gesteld is de volgende:
- Hoe realiseren we Handelingsgericht werken in ons dagelijkse werk in onze school en hoe kan ik in de rol van intern begeleider een zo optimaal mogelijke begeleiding bieden in de cyclus van Handelingsgericht werken / de 1-zorgroute?
Eerst ben ik me gaan oriënteren op dit concept door literatuurstudie en informatie te zoeken over 'Handelingsgericht werken en de 1-zorgroute'. Zo ook over '(team)coaching en oplossingsgerichte gespreksvoering'. Omtrent deze thema's zijn verschillende gesprekken gevoerd met onze directeur, waarin besproken is: wat vraagt Handelingsgericht werken op schoolniveau, van de leerkrachten, van de intern begeleider en van de directeur? In deze fase zijn we tevens onze gegevens gaan inventariseren.
De beginsituatie van onze school hebben we samen in kaart gebracht door het invullen van vragenlijsten betreffende Handelingsgericht werken. We hebben gekeken naar datgene wat er al is en wat werkt, om van daaruit een startpunt te zoeken binnen het Handelingsgericht werken / de 1- zorgroute. De groepsbespreking volgens de 1-zorgroute bleek voor ons een goed vertrekpunt, omdat tijdens deze groepsbespreking de cyclus van Handelingsgericht werken systematisch wordt doorlopen.
Het opstellen van het plan van aanpak is toen geworden dat we eerst het team moesten informeren over deze verandering(en). Na overlegmomenten zijn we overgegaan tot het implementeren van de groepsbespreking volgens de 1-zorgroute, waarin de ontwikkelingen van de gehele groep centraal staan en waarin ook de leerlingresultaten in brede zin worden besproken (zoals sociaal emotionele ontwikkeling, toetsgegevens, motorische aspecten).
Het gaat hierbij vooral om de inrichting van het primaire proces: de aanpak, de organisatie en de interactie van de leerkracht. De intern begeleider is hierin verantwoordelijk voor een goede begeleiding aan de leerkracht.
We hebben gezien en ervaren dat mijn rol van intern begeleider nadrukkelijk naar voren komt in die van coach, die op een oplossingsgerichte manier leerkrachten ondersteunt bij de uitvoering van de stappen uit de cyclus van 'Handelingsgericht werken'. Dit heeft geresulteerd in het uitvoeren van de volgende acties en activiteiten in mijn praktijkonderzoek.
- Teambijeenkomsten: creatief aan de slag met leesstukken en vragenlijsten.
- Groepswerk, overlegmomenten en ruimte voor discussie. Plenaire terugkoppeling.
- Coachingsgesprekken n.a.v. begeleidingsbehoeften van leerkrachten.
- Klassenobservaties t.a.v. de begeleidingsvraag van de leerkracht.
- Analyses van het werk van kinderen en meer analyse van (toets)gegevens.
- Begeleiding bij (doelgerichte) plannen maken: aan de slag met SMART(ies).
- Gesprekken met collega's, begeleiders, critical friends en gesprekken met ouders en kinderen.
- De leerkracht ondersteunen bij gesprekken met begeleiders, ouders, kinderen.
- Voorbereidende gesprekken voorafgaande aan de klassenconsultaties: begeleidingsvraag van de leerkracht en kiezen van een 'kijkwijzer'.
- Groepsbezoeken/klassenconsultaties en feedbackgesprekken.
- Evalueren van de eerste stap(pen) middels invullen vragenlijsten, observaties en feedback.
Binnen mijn actieonderzoek zijn leerkrachten, kinderen, ouders en begeleiders
vanuit handelingsverlegenheid samen op weg gegaan naar handelingsgerichtheid.
Samenvatting van de onderzoeksuitkomsten:
- De intern begeleider bevindt zich steeds meer in de rol van coach. Dit kan alleen als er binnen de school voldoende ruimte is voor supervisie en coaching, omdat de taakinvulling van de intern begeleider vooral begeleidend, coachend en consultatief wordt.
- De intern begeleider moet leerkrachten in professionaliteit en eigenaarschap begeleiden. Er wordt ondersteuning gegeven in het ontwikkelen van handelingsverlegen- naar handelingsgericht leerkrachtgedrag. Hierdoor wordt de intern begeleider steeds meer collegiale consultant.
- Oplossingsgerichte gespreksvoering blijkt goed te werken. Hierin geeft de intern begeleider de ander de ruimte om zelf te komen tot het zoeken naar en vinden van voor hem of haar inspirerende, motiverende en bruikbare oplossingen of adviezen. Hierdoor wordt het plan van aanpak haalbaar.
- De intern begeleider kan de leerkrachten op een positieve manier stimuleren in het zelf leren oplossen van problemen en hen begeleiden om de hiervoor noodzakelijke leerkrachtcompetenties te ontwikkelen: zorgen dat de leerkrachten professioneler gaan handelen. De begeleidingsvraag en het werkconcept van de individuele leerkracht staat dan ook steeds centraal. Klassenobservaties kunnen plaatsvinden op vraag van de leerkracht en klassenconsultaties worden structureel ingepland in het jaarrooster. Voorbereidende gesprekken zorgen voor duidelijkheid en aansluiting. Kijkwijzers bieden een helder kader.
- De intern begeleider moet de vaardigheid van actief luisteren goed inzetten:
eerst begrijpen om zelf begrepen te worden. - De intern begeleider moet aansluiten en afstemmen, maar daarnaast heeft zij ook een adviserende taak. De intern begeleider dient dan ook steeds het evenwicht te zoeken tussen richting (leiden) en ruimte (volgen/afstemmen) en gaat hierin op zoek naar het mentale model van de ander.
- De intern begeleider dient vaker de metapositie aan te nemen en volgt alles van een afstand, zodat zij beter kan inschatten wat nodig is voor dit kind, in deze situatie, met deze leerkracht en met deze ouders.
- De intern begeleider speelt een belangrijke rol bij de groepsbesprekingen. De intern begeleider moet erop letten dat niet alleen leerlingen met een achterstand gesignaleerd worden, maar bijvoorbeeld ook leerlingen met een leervoorsprong of leerlingen met een eigen leerstijl. De intern begeleider let erop dat ook aan positieve kwaliteiten en stimulerende factoren van kinderen aandacht besteed wordt. Tijdens de groepsbespreking worden de groepsgegevens besproken. De analyse van de gegevens en de te onderzoeken zaken kunnen verder aangescherpt worden. Dat verdient soms nadere begeleiding van de intern begeleider en verdere uitdieping door de leerkracht zelf. De groepsbespreking is een goed startpunt gebleken om de 1-zorgroute aan te vangen: het is startmoment en tevens een evaluatiemoment binnen de cyclus van Handelingsgericht werken. Bij het startmoment van Handelingsgericht werken / de 1-zorgroute is zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande werkwijzen in onze school.
Door het schrijven van een schoolspecifiek protocol betreffende 'De groepsbespreking' geven de samen gemaakte afspraken houvast voor iedereen en hebben we betere en doelgerichtere (tussen)evaluaties.
- De intern begeleider bevordert een constructievere samenwerking waarin iedereen actief betrokken wordt, als afgestemd wordt op wensen en mogelijkheden van kind, leerkracht en ouders.
- Feedback wordt minder vaak spontaan gegeven. Om deze reden wordt er door de intern begeleider vaak feedback gevraagd om te weten te komen welke begeleiding zo optimaal mogelijk aansluit bij wat de ander nodig heeft. De feedback geeft weer ontwikkelpunten om verder te bekwamen, omdat aangegeven is wat al goed gaat en wat de intern begeleider nog zou kunnen doen om dichterbij het doel te komen. Constructieve feedback wordt door de intern begeleider gegeven na elke observatie: kwaliteiten en positieve elementen worden benoemd.
- Een andere visie op zorg betekent ook andere eisen aan de organisatie van die zorg binnen de school. Het is de directie die verantwoordelijk is voor beleidskeuzen en de uitvoering daarvan richting het team en individuele teamleden.
- De intern begeleider dient mogelijkheden te zoeken om voldoende te werken aan eigen kennis en vaardigheden. Zij zoekt critical friends binnen en buiten de school die kunnen fungeren als klankbord en 'sparringpartner'. Op deze manier biedt het doen van onderzoek binnen de eigen school meer mogelijkheden en perspectieven.
'Door gebruik te maken van methoden, technieken en theorieën kun je in samenwerking en interactie op een oplossingsgerichte manier werken aan innovatieve ontwikkelingen en competenties binnen jouw praktijk'.
Naam: Jacqueline Franken-Roedelof
Functie: leerkracht, met IB-taken
School: bs De Linde, Nispen
e-mailadres: j.franken@delindekpo.nl
